Batman tarihçesi
Batman ili, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde ve GAP kapsamındaki iller arasında en genç olanıdır; sınırları yaklaşık 37°50'–38°40' kuzey enlemleri ile 41°10'–41°40' doğu boylamları arasında yer alır. Dicle Nehri ile yan kolları Batman ve Garzan çaylarının oluşturduğu havzada kurulmuş olan il, Dicle vadisi boyunca ve doğu–güneydoğuya açılan karayolu üzerindeki stratejik konumuyla dikkat çeker. Yaklaşık rakımı 550 metredir ve komşu iller Muş, Diyarbakır, Bitlis, Siirt ve Mardin'dir.
İl merkezinin yakın dönemdeki yükselişi Raman Dağları'nda 1940'ların başında keşfedilen petrol kaynaklarıyla başlamış; Iluh adıyla anılan yerleşme petrole bağlı tesisler ve sosyal yapılanmayla hızla değişmiş, 1950'de geleneksel olarak kullanılan "Batman" adı resmen benimsenmiştir. Demiryolu 1944'te, havaalanı 1954'te, petrol rafinerisi 1955'te faaliyete geçmiş; idari statü değişiklikleri sonucu Batman 16 Mayıs 1990 tarihli kararnamede il olarak kurulmuştur (bağlanan ilçeler: Hasankeyf, Gercüş, Beşiri, Kozluk, Sason). 2007 adres tespitine göre ilin nüfusu yaklaşık 580.000 civarındadır.
Bölge, Neolitik dönemden başlayarak kesintisiz bir yerleşim geçmişine işaret eden zengin bir arkeolojik dokuyu barındırır; Dicle, Garzan ve Sason vadilerinde höyükler, tümülüsler, kaya mezarları ve mağara yerleşimleri bulunmaktadır. 1991–1994 döneminde Hallan Çemi'de yapılan yüzey ve kazı çalışmaları Neolitik döneme ait önemli buluntular ortaya koymuştur. Tarihsel belgelerde ise Batman adı 14. yüzyıldan itibaren çeşitli kaynaklarda, Osmanlı arşivlerinde ve seyyahatnamelerde geçmektedir.
Öne çıkan tarihsel noktalar
- İluh adıyla anılan yerleşme, Raman Dağları’nda petrol bulunmasının ardından 1940’larda hızlı bir gelişme göstermiş; adı 1950’de Batman olarak kullanılmaya başlanmıştır.
- Batman adı kaynaklarda 14. yüzyıldan itibaren geçmekte; Osmanlı arşivlerinde 1540 tarihli kayıtlar ve seyyah Evliya Çelebi gibi eserlerde nehir ve köprülerden söz edilmektedir.
- Ulaşım ve sanayi altyapısı: demiryolunun 1944'te gelmesi, havaalanının 1954'te açılması ve Batman Petrol Rafinerisi'nin 1955'te kurulması ilin modernleşmesini hızlandırmıştır.
- Batman sınırları içindeki Hallan Çemi kazıları (1991–1994)Neolitik dönem buluntuları saptayarak bölgenin çok eski yerleşim geçmişini belgelemiştir.
Bu bölüm site içi özgün editoryal özet olarak hazırlanmıştır.
Batman için yerel rehber
Batman ilindeki tüm ilçelere, mahalle, köy, cadde ve sokak kayıtlarına yerel rehber dizininden ulaşabilirsiniz. Her yer kaydı kendi yerel web rehberine ve işletme türlerine göre hazırlanmış içerik başlıklarına bağlanır.
Tüm ilçeleri ve yerleri gör →